Een internationale virusuitbraak, dit keer een coronavirus\nmet de voorlopige naam 2019-nCoV of \u2018Wuhan-virus\u2019, teistert een steeds groter\ndeel van de wereld. Eind januari viel in de media te lezen dat dit virus door\nde Nederlandse overheid officieel is aangewezen als \u201ca-ziekte\u201d. Maar wat houdt\ndat precies in, en wat zijn eigenlijk de rechten en plichten van de mensen die\nbij een besmetting betrokken zijn? Kan de overheid bij zo\u2019n uitbraak een\n(vermeende) pati\u00ebnt of andere betrokkenen ergens toe verplichten? Het korte\nantwoord luidt: ja, natuurlijk kan dat. Het recht op lichamelijke integriteit,\nhoe fundamenteel ook, gaat niet zo ver dat iemand met een beroep daarop de\nvolksgezondheid in gevaar kan brengen. Maar hoe ver kan de overheid gaan in de\ndoor haar uit te oefenen dwang?<\/p>\n\n\n\n
1. Wat zegt de wet over Corona en wat is een\na-ziekte?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zodra er een pandemie uitbreekt, is de Wet publieke\ngezondheid<\/em> (Wpg) in Nederland h\u00e9t wettelijke instrument van de overheid om deze\nte bestrijden. Daarbij maakt de wet een onderverdeling tussen vier groepen\nziektes, van meest bedreigend naar minder bedreigend: groep a, groep b1, groep\nb2 en groep c. Een ziekte die onder een van deze groepen valt, is\nmeldingsplichtig. Waar artsen bij het vaststellen van een nog niet (volledig)\nbekende ziekte onmiddellijk melding moeten doen bij de GGD als ze vermoeden dat\ndeze besmettelijk is en een ernstig gevaar voor de volksgezondheid kan\nopleveren (art. 21 Wpg), moet dat bij ziektes in de groepen a t\/m c per\ndefinitie (art. 22 Wpg). Bij ziektes uit de groep a (en enkele andere) moet dat\nzelfs als er slechts een vermoeden bestaat dat\n<\/em>iemand is besmet.<\/p>\n\n\n\n Ziektes in de groep a zijn de ziektes waarbij op betrokkenen\nde meest ingrijpende maatregelen kunnen worden toegepast. Toch kunnen bijna al\ndie maatregelen ook op \u00e9\u00e9n categorie lager, de groep b1, worden toegepast. Het\nenige grote verschil is, dat in geval van een a-ziekte quarantaine kan worden\nbevolen, wat bij geen van de andere groepen mogelijk is.<\/p>\n\n\n\n Uit welke besmettelijke ziektes de a-groep bestaat, bepaalt in\nbeginsel de Wet publieke gezondheid. Zie art. 1, onderdeel e van die wet. Op dit\nmoment, februari 2020, gaat het om de volgende ziektes: het MERS-virus (Middle East respiratory syndrome coronavirus<\/em>,\nniet te verwarren met het recent in Wuhan uitgebroken coronavirus), pokken, polio,\nSARS (severe acute respiratory syndrome<\/em>,\n\u00f3\u00f3k een coronavirus) en ebola (virale hemorragische koorts). <\/p>\n\n\n\n Daarnaast kan de regering in het belang van de\nvolksgezondheid, door middel van een soort noodwet, een ziekte per direct\naanmerken als a-ziekte. Daarvoor is vereist dat er een gegrond vermoeden\nbestaat van besmettelijkheid en ernstig gevaar voor de volksgezondheid <\/em>(art.\n20, eerste lid, Wpg). Het is daarvoor niet vereist dat er ziektegevallen in\nNederland bekend zijn \u2013 het idee is nu juist dat daar, als het zover komt, snel\nop kan worden ingespeeld. Op die manier is recent het Wuhanvirus als a-ziekte aangemerkt,\nen in het verleden de Mexicaanse griep (2009) en het MERS-virus (2013). Deze\nspoedmaatregel kan zelfs van kracht worden voordat hij in de Staatscourant wordt\ngeplaatst, bijvoorbeeld door bekendmaking op de internetwebsite van het Ministerie\nvan VWS (zie art. 20, vijfde lid, Wpg). Bij het coronavirus eind januari 2020 ging\ndat op die manier.[1]<\/a> <\/p>\n\n\n\n 2. Welke rol heeft de\nWereldgezondheidsorganisatie? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Het kan dus heel snel gaan, maar dat geldt voor de\nverspreiding van een epidemie natuurlijk ook. Overigens is het \u2013 anders dan wel\neens wordt gedacht \u2013 niet nodig dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de\ndesbetreffende ziekte tot \u201cPHEIC\u201d (Public\nHealth Emergency of International Concern<\/em>) bestempelt. De aanbevelingen van\nde WHO hebben autoriteit, maar werken niet automatisch door in Nederland. Zo had\nNederland het nieuwste coronavirus (2019-nCoV) aangemerkt als a-ziekte (28\njanuari 2020) nog v\u00f3\u00f3rdat het virus van de WHO de PHEIC-status kreeg (30\njanuari 2020). Er waren toen in Nederland overigens ook (nog) geen\nziektegevallen bekend. Omgekeerd is het Zika-virus in Nederland nooit binnen\ngroep a geplaatst, terwijl de WHO deze destijds – in 2016 – wel tot PHEIC-geval\nverklaarde. Wordt een ziekte als a-ziekte aangemerkt, zoals nu het geval\nmet het coronavirus, dan kunnen ten aanzien van de betrokken personen de\nvolgende maatregelen worden toegepast:<\/p>\n\n\n\n 3.1. Isolatie (art. 31 Wpg) 3.2. Quarantaine (art. 35 Wpg) In de volksmond worden quarantaine en isolatie veelal door\nelkaar gebruikt. <\/p>\n\n\n\n 3.3. Onderzoek door een arts aan het lichaam (art.\n35, derde lid, Wpg)<\/em> Hoewel de wet ze wel zo behandelt, zijn deze twee dus\neigenlijk geen aparte maatregelen, maar eerder bijkomende aspecten van de\nquarantaine- en (in het geval van inwendig onderzoek) isolatiemaatregel. Hieruit\nvolgt dat deze twee maatregelen aan de orde bij ziektes in de groepen a, b1 en (soms)\nb2.<\/p>\n\n\n\n Al deze vijf maatregelen worden toegepast door de voorzitter\nvan de veiligheidsregio (dat is de burgemeester van de grootste gemeente in die\nregio) en in sommige gevallen de burgemeester van de betreffende gemeente. 4.1 Piketadvocaat<\/em><\/p>\n\n\n\n In de eerste plaats heeft de betrokkene bij al deze\nmaatregelen (behalve bij de maatregel van het werkverbod) recht op een gratis\nadvocaat die zijn belangen bewaakt. Deze wordt door de overheid aangewezen. Uiteraard\nkan hij of zij los daarvan \u2013 maar op eigen kosten \u2013 altijd zelf een advocaat\nkiezen. <\/p>\n\n\n\n 4.1 Opheffen quarantaine\/isolatie<\/em><\/p>\n\n\n\n Iemand die aan quarantaine \/ isolatie is onderworpen, kan altijd\nen in principe zo vaak als hij wil, aan de rechter verzoeken om de maatregel op\nte heffen (art. 42 Wpg). De rechter komt dan naar de locatie waar de maatregel\nplaatsheeft. Ook dan is het verstandig om een advocaat te hebben. <\/p>\n\n\n\n 4.2 Vergoeding bij gederfde inkomsten<\/em><\/p>\n\n\n\n Een ander belangrijk punt is de schadevergoeding die de overheid\nmoet betalen indien een betrokkene inkomsten is misgelopen (art. 60 Wpg). Een\npunt van discussie is, of ook mensen die vrijwillig meewerken aan een van de\ngenoemde maatregelen (waardoor formeel eigenlijk geen sprake is van een\nmaatregel), hierop aanspraak kunnen maken.<\/p>\n\n\n\n 4.3 Schadevergoeding bij vormfouten door overheid<\/em><\/p>\n\n\n\n Ook dit is een opvallende. Als de overheid de regels niet goed\nheeft toegepast (denk bijvoorbeeld aan de situatie dat een werkverbod is opgelegd\nzonder dat eerst de werkgever in kwestie gehoord is), dan heeft een betrokkene recht\nop een schadevergoeding (art. 43 Wpg). Dat geldt ook als de rechter of de\nofficier van justitie \u2013 die bij de op te leggen maatregelen diverse bevoegdheden\nhebben \u2013 een fout heeft gemaakt waardoor een betrokkene nadeel heeft geleden\n(art. 44 Wpg). <\/p>\n\n\n\n De Wet publieke gezondheid bevat verder diverse waarborgen om\nde maatregelen niet onnodig ingrijpend te laten zijn, waarvan wij sommige al\nhebben genoemd. De oplegging van een maatregel (behalve het werkverbod) wordt\naltijd binnen enkele dagen beoordeeld door een rechter en kan eventueel alsnog\nworden be\u00ebindigd (art. 41 Wpg). Mocht u onverhoopt (en dus tegen uw wil in) met\neen maatregel te maken krijgen, is het altijd raadzaam een advocaat in te\nschakelen.<\/p>\n\n\n\n 5. Wat als je niet meewerkt?<\/strong><\/p>\n\n\n\n De wet bevat daarnaast ook nog strafbepalingen voor het zich\nonttrekken aan een opgelegde isolatie- of quarantainemaatregel, nadat deze\neenmaal is opgelegd. Zulke tegenwerking is zeker niet vrijblijvend, er staat namelijk\neen maximale gevangenisstraf op van maar liefst 4 jaar (art. 68, derde lid,\nWpg). Ook op het negeren van een beroepsverbod staat een straf: een half jaar\nhechtenis of een boete van maximaal \u20ac8700,-. Overigens is ook de arts die geen\nmelding maakt van een meldingsplichtige ziekte strafbaar (maximaal 2 maanden\nhechtenis of een boete van ten hoogste \u20ac3600,-).<\/p>\n\n\n\n De Wet publieke gezondheid bevat tot slot een bepaling op\ngrond waarvan de overheid de kosten van de maatregelen op de betrokkenen kan\nverhalen (art. 60, vijfde lid, Wpg). Het gaat binnen deze hele wet immers\nsteeds om mensen die in eerste instantie niet vrijwillig meewerkten. Al met al\nblijft dit een beetje een rare bepaling, want lang niet in alle gevallen zal de\noverheid door iemands niet-meewerken (beduidend) meer kosten maken dan in het\ngeval dat iemand vrijwillig meewerkt.<\/p>\n\n\n\n Conclusie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Er kan nog een heleboel worden gezegd over de te volgen\nprocedures bij een grootschalige ziekte-uitbraak, zoals nu bij het nieuwste\ncorona-virus. Voor nu is de conclusie: in het belang van de volksgezondheid kan\nde overheid \u2013 en niet alleen bij a-ziektes \u2013 behoorlijk verregaande maatregelen\ntreffen ten aanzien van personen. Let wel: het gaat bij al deze maatregelen\nechter dus steeds om de situatie dat iemand in eerste instantie niet vrijwillig<\/strong> meewerkt aan een\ninformeel verzoek om zichzelf in quarantaine\/isolatie te plaatsen. Dwang zal\nuiteraard maar bij een enkeling nodig zijn, al vallen er genoeg redenen te\nbedenken waarom iemand niet in quarantaine zou willen. Denk aan de situatie van\niemand die ervan overtuigd is dat hij slechts minimaal contact heeft gehad met\neen persoon die op zijn beurt slechts vermoed <\/em>wordt het coronavirus te\nhebben. Stel verder dat diegene zeer hecht aan de zijn of haar kortetermijnplannen\nen dat deze niet vallen te combineren met quarantaine. Diegene kan daar dus\nonder omstandigheden toe worden gedwongen, maar heeft dan ook diverse rechten. <\/p>\n\n\n\n Dit\nartikel strekt niet tot het verstrekken van medische of medisch gerelateerde informatie.\nVoor zover dit artikel deze wel zou bevatten, wordt ten aanzien van de\njuistheid daarvan een voorbehoud gemaakt. Raadpleegt u voor dergelijke\ninformatie een arts. <\/em> [1]<\/a> Zie https:\/\/www.rijksoverheid.nl\/documenten\/regelingen\/2020\/01\/28\/regeling-coronavirus<\/a>.\nZo had je in 2009 de \u201cRegeling Mexicaanse griep\u201d en in 2013 de \u201cRegeling MERS-CoV\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Een internationale virusuitbraak, dit keer een coronavirus met de voorlopige naam 2019-nCoV of \u2018Wuhan-virus\u2019, teistert een steeds groter deel van de wereld. Eind januari viel in de media te lezen dat dit virus door de Nederlandse overheid officieel is aangewezen als \u201ca-ziekte\u201d. Maar wat houdt dat precies in, en wat zijn eigenlijk de rechten en […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1030","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"yoast_head":"\n
\n
\n3. Wanneer kan dwang kan worden toegepast en welke maatregelen horen\ndaarbij?
\n<\/strong>In de eerste plaats: we hebben het (nog) niet over het strafrecht. Alle\nhierna te bespreken maatregelen die in dit kader kunnen worden toegepast,\nhebben slechts het karakter van stok achter de deur. Ze worden pas toegepast\nvoor zover betrokkene de maatregel niet vrijwillig wenst te ondergaan. Daarnaast\nmoet toepassing van een maatregel noodzakelijk zijn, of zoals de wet dat\nuitdrukt: \u201cals het gevaar niet op andere wijze effectief kan worden afgewend\u201d\n(al zal daar in de meeste gevallen in het begin wel sprake van zijn). <\/p>\n\n\n\n
\n<\/em>Deze\nmaatregel kan ook in b1-gevallen worden toegepast en, voor zover betrokkene\neerder vaststellingsonderzoek heeft geweigerd en hiervan door de arts melding\nis gemaakt bij de GGD, ook bij b2 (zie art. 31, tweede lid, onderdeel a, in\ncombinatie met art. 22, derde lid, Wpg). In dat laatste geval is een enkel\nvermoeden van besmetting (logischerwijs) voldoende. Bij a-ziekte is een enkel vermoeden\nper definitie voldoende om isolatie toe te passen. Isolatie vindt altijd in het\nziekenhuis plaats en heeft tot doel om verdere overdracht te voorkomen. De wet\nkent, in tegenstelling tot wat op sommige internetwebsites wordt beweerd, niet\nde mogelijkheid van thuisisolatie. Hierna zal blijken dat dat bij quarantaine\nw\u00e9l het geval is. <\/p>\n\n\n\n
\n<\/em>Deze\nmaatregel lijkt weliswaar op isolatie, maar dient, nog meer dan de\nisolatiemaatregel, om te bezien \u00f3f betrokkenen ge\u00efnfecteerd zijn geraakt en\nziekteverschijnselen ontwikkelen. Er moet daarbij sprake zijn van een persoon die\nrecentelijk een dusdanig contact met een lijder of een vermoedelijke<\/em>\nlijder aan een a-ziekte heeft gehad dat hij daarmee mogelijk<\/em> ook besmet\nis geraakt. Dat is dus in principe nogal breed. De ingrijpendheid zit hem dus\nmet name erin, dat het om een relatief grote kring (gezonde) mensen kan gaan. Om\ndie reden is gedwongen quarantaine zoals gezegd uitsluitend gereserveerd voor\nde a-ziektes. De maatregel kan eventueel ook bij de betrokkene thuis worden\ntoegepast (art. 35, tweede lid, Wpg). Bij quarantaine is altijd sprake van\nmedisch toezicht en wordt er \u2013 strenger dan bij alle andere maatregelen \u2013\ngetoetst of voortzetting van de maatregel strikt noodzakelijk is (art. 35,\nvierde lid, Wpg). De burgemeester bepaalt op welke locatie \u2013 dat kan een gebouw\nof schip zijn, in de praktijk meestal een ziekenhuis of betrokkenes woning \u2013 de\nquarantaine ten uitvoer wordt gelegd (art. 1, onderdeel j, Wpg). <\/p>\n\n\n\n
\nIn het geval van isolatie of quarantaine, wordt betrokkene in de regel\nonderzocht door een arts. Het gaat hierbij om eenvoudig onderzoek dat de meeste\nmensen kennen van de huisarts (palpatie, auscultatie, inspectie). Als\nbetrokkene niet vrijwillig meewerkt, moet bij deze maatregel, net als bij alle\nandere maatregelen, een aparte beschikking worden uitgevaardigd. <\/p>\n\n\n\n
\n3.4. Onderzoek door een arts in het lichaam (art. 35, vierde lid, Wpg).
\n<\/em>Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om bloedafname, biopsie of een echo- en\/of\nMRI-scan. Dergelijk onderzoek zal in veel gevallen nodig worden geacht. Net als\nonderzoek aan<\/em> het lichaam, kan dit alleen in combinatie met de maatregel\ntot isolatie (en dus niet bij quarantaine!). In dat opzicht kan de maatregel\ntot isolatie dus zelfs ingrijpender zijn dan die tot quarantaine. De\ningrijpendheid blijkt er bijvoorbeeld uit, dat zo\u2019n inwendig onderzoek altijd<\/strong> eerst door een rechter moet\nworden goedgekeurd (art. 31, vijfde lid, Wpg). <\/p>\n\n\n\n
\n3.5. Werkverbod (art. 38 Wpg, eerste lid, Wpg)
\n<\/em>Deze maatregel wordt beschouwd als de minst ingrijpende en kan worden\ntoegepast bij ziektes in de groepen a, b1 en b2. Het is niet zonder meer zo dat\nhet een besmette persoon in algemene zin wordt verboden om te werken: zo moet\nhet gaan om werkzaamheden die een ernstig risico voor de verspreiding van de\nziekte inhouden. Denk aan vakkenvullers, medisch personeel of tatoe\u00eberders. Het\nrisico hangt natuurlijk ook af van de ziekte zelf. Als de betrokkene in\nloondienst werkt, moet altijd eerst zijn werkgever te worden gehoord, om te\nbezien of de werkzaamheden niet in aangepaste vorm kunnen worden verricht om de\nkans op besmetting te minimaliseren.<\/p>\n\n\n\n
\n
\n4. Waar heb je als betrokkene recht op?<\/strong><\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n